ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ: ಶರಣರ ನಾಡು, ಕೋಟೆಗಳ ಬೀಡು ಮತ್ತು ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ

ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ: ಶರಣರ ನಾಡು, ಕೋಟೆಗಳ ಬೀಡು ಮತ್ತು ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ ​ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಿಲ್ಲೆ. ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಈ ನಗರವು ಇಂದು 'ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ' ವಿಭಾಗದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಇದನ್ನು 'ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶೂಫಿ ಸಂತರು ಮತ್ತು ಶರಣರ ಸಮನ್ವಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ​1. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Historical Background) ​ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ​ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು: ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಳಖೇಡ (ಮಾನ್ಯಖೇಟ) ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ​ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು: 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಬಹಮನ್ ಶಾ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಸುಮಾರು 75 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇದು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ​ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆ: 2014ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 'ಗುಲ್ಬರ್ಗ' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು 'ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ' (ಕಲ್ಲುಗಳ ಊರು) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ​2. ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Geography) ​ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯು ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನವು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ (45°C ವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ), ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು 'ಬಿಸಿಲ ನಗರಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ​ನದಿಗಳು: ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಭೀಮಾ ನದಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮೂಲಗಳು. ಬೆಣ್ಣೆತೋರಾ ಮತ್ತು ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ. ​ಮಣ್ಣು: ಇಲ್ಲಿನ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ತೊಗರಿ ಬೆಳೆಯಲು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ​3. ತಾಲೂಕುಗಳ ವಿಶೇಷತೆ (Taluk Overview) ​ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ 11 ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (ಹೊಸ ತಾಲೂಕುಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ನಂತರ): ​ಅ) ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ (ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ) ​ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರ. ಗುಲ್ಬರ್ಗ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿವೆ. ​ಆ) ಆಳಂದ ​ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಲಾಡ್ಲೆ ಮಶಾಕ್ ದರ್ಗಾಕ್ಕೆ ಈ ತಾಲೂಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ​ಇ) ಸೇಡಂ ​ಸಿಮೆಂಟ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸೇಡಂ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಳಖೇಡವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ​ಈ) ಚಿತ್ತಾಪುರ ​ಇಲ್ಲಿನ ಸನ್ನತಿ (Sannati) ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಶಾಸನಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಗಾವಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ​ಉ) ಅಫಜಲಪುರ ​ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾಲೂಕು ಕೃಷಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಇಲ್ಲಿನ ಘತ್ತರಗಿ ಭಾಗ್ಯವಂತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ​ಊ) ಜೇವರ್ಗಿ ಮತ್ತು ಇತರರು ​ಕಮಲಾಪುರ, ಕಾಳಗಿ, ಶಹಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಯಡ್ರಾಮಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ ತಾಲೂಕುಗಳು. ​4. ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು (Tourist Attractions) ​ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಕೋಟೆ (Kalaburagi Fort) ​1347ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಕೋಟೆಯು ಬಹಮನಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತ ಮಾದರಿ. ಇದರ ಒಳಗಿರುವ ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಕಾರ್ಡೋಬಾ ಮಸೀದಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗಿವೆ. ​ಹಜರತ್ ಖ್ವಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ ​ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಫಿ ಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಉರುಸ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತರು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ​ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ​19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 'ದಾಸೋಹ' ಪರಂಪರೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ​ಸನ್ನತಿ (Sannati) ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಲಾಂಬಾ ದೇವಾಲಯ ​ಕನಗನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕನ ಸ್ತೂಪ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಅವಶೇಷಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಲಾಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ​ಬುದ್ಧ ವಿಹಾರ (Buddha Vihar) ​ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ವಿಹಾರ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ವಿಹಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತಿಯುತ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಜಂತಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ​5. ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ (Economy & Agriculture) ​ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ: ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿನ ತೊಗರಿ ಬೇಳೆಗೆ ಜಿಐ (GI Tag) ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ​ಸಿಮೆಂಟ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ: ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ (Limestone) ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಎಸಿಸಿ (ACC), ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್‌ನಂತಹ ಬೃಹತ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ​ಕಲ್ಲು ವ್ಯಾಪಾರ: ಇಲ್ಲಿನ 'ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲು' ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ​6. ತುರ್ತು ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು (Emergency Numbers - Kalaburagi) ​ಯಾವುದೇ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ: ಸೇವೆ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಸಂಖ್ಯೆ 112 ಪೊಲೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರೂಮ್ 100 / 08472-263604 ಜಿಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ 08472-220031 ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳ 101 / 08472-220101 ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ 108 ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ 08472-220141 ಜೆಸ್ಕಾಂ (ವಿದ್ಯುತ್ ದೂರು) 1912 ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ) ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯನ್ನು 'ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ' ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಉತ್ತರ: ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ತೊಗರಿ ಬೆಳೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ತೊಗರಿ ಬೇಳೆ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಕೋಟೆಯ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು? ಉತ್ತರ: ಈ ಕೋಟೆಯು ಬಹಮನಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಇದರ ಒಳಗಿರುವ ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಯಾವುದೇ ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಸನ್ನತಿ (Sannati) ಎಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ವವೇನು? ಉತ್ತರ: ಸನ್ನತಿಯು ಚಿತ್ತಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಪುರಾತತ್ವ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅಪರೂಪದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಉಪಸಂಹಾರ ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯು ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಷ್ಟೇ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆಗಳು ಕಥೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದಾಹ ಇರುವವರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ದರ್ಗಾ ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರು ಕಲ್ಬುರ್ಗಿಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಮಾಹಿತಿ ಇಷ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ! ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ